Tổng quan sai phạm và quy mô thiệt hại kỷ lục
Vụ án Vạn Thịnh Phát (hay vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm) được đánh giá là một trong những bê bối kinh tế, tham nhũng đặc biệt nghiêm trọng và có quy mô lớn nhất trong lịch sử Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á. Lợi dụng việc nắm giữ quyền chi phối tuyệt đối tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn (SCB), bà Trương Mỹ Lan cùng các đồng phạm đã thiết lập hệ sinh thái hơn 1.000 doanh nghiệp để lập các hồ sơ vay khống, giải ngân hơn 1 triệu tỷ đồng. Tính đến khi bị khởi tố, tổng số tiền dư nợ không thể thu hồi của nhóm này lên tới 677.000 tỷ đồng (khoảng 27 tỷ USD), tương đương hơn 10% GDP của Việt Nam năm 2022.
Thủ đoạn tinh vi và hành vi đưa – nhận hối lộ xuyên biên giới
Để rút ruột thành công dòng vốn khổng lồ từ SCB mà không bị các cơ quan quản lý phát hiện, bà Lan đã chỉ đạo cấp dưới thành lập hàng loạt công ty “ma” tại Việt Nam và cấu kết với các pháp nhân nước ngoài nhằm đảo nợ, hợp thức hóa chứng từ và vận chuyển tiền trái phép qua biên giới. Đáng chú ý, để bít đầu mối thông tin thanh tra, nhóm tội phạm đã chi những khoản tiền hối lộ khổng lồ cho các cán bộ nhà nước. Trong đó, cựu Cục trưởng Đỗ Thị Nhàn đã nhận hối lộ kỷ lục 5,2 triệu USD nhằm che giấu sai phạm và duy trì vỏ bọc an toàn cho SCB. Bên cạnh đó, hệ thống Vạn Thịnh Phát còn lừa đảo phát hành 25 gói trái phiếu khống qua các công ty con như An Đông, Sunny World…, chiếm đoạt hơn 30.000 tỷ đồng của hơn 35.000 nhà đầu tư.
Kết quả xét xử và những bản án nghiêm khắc pháp luật
Vụ đại án được chia làm hai giai đoạn xét xử để đảm bảo tiến trình thu hồi tài sản và làm rõ các sai phạm. Trong phiên tòa sơ thẩm giai đoạn 1 diễn ra vào đầu năm 2024, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã tuyên phạt mức án cao nhất – Tử hình đối với bị cáo Trương Mỹ Lan về các tội danh tham ô tài sản, đưa hối lộ và vi phạm quy định cho vay. Bốn đồng phạm chủ chốt khác nhận án chung thân và hàng chục bị cáo là cựu lãnh đạo SCB, cán bộ ngân hàng nhà nước chịu mức án từ 3 năm tù treo đến 20 năm tù. Sang giai đoạn 2, cơ quan chức năng tiếp tục truy tố các tội danh liên quan đến lừa đảo trái phiếu, rửa tiền và vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới với bản án chung thân tiếp theo dành cho bà Lan.
Hệ quả sâu rộng đối với nền kinh tế và chính sách quản lý
Bê bối Vạn Thịnh Phát đã để lại những tổn thất nặng nề cho hệ thống tài chính quốc gia. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã phải đưa SCB vào diện kiểm soát đặc biệt và bơm khoản vay đặc biệt trị giá 24 tỷ USD để duy trì thanh khoản, tránh nguy cơ đổ vỡ dây chuyền. Vụ án cũng thúc đẩy sự thay đổi mạnh mẽ trong khung pháp lý, dẫn tới việc Quốc hội thông qua Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) nhằm siết chặt tỷ lệ sở hữu cổ phần của cá nhân, tổ chức tại ngân hàng, chống tình trạng thao túng vốn và định giá khống tài sản. Công tác thi hành án, thu hồi tài sản thất thoát trong vụ án này hiện vẫn là một chiến dịch quy mô lớn chưa từng có dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương.